گارنی GARNI
 
ارائهء نوشته ها، تحقیقات ، ترجمه ها و مقالات و نظرات و پیشنهادات در زمینه های گوناگون

ارامنهء گرجستان ، جاواخک و تفلیس

 

 

ارامنهء گرجستان

 

ترجمه از گارگین فتائی

 

ارامنه گرجستان اقلیت قومی ساکن در گرجستان هستند . آنها  گروه اقلیتی بزرگ در گرجستان با پنج و هفت دهم درصد جمعیت می باشند . جمعیت ارمنی عمدتاً در تفلیس ، پایتخت این کشور و ناحیه سامتسخه جاواختی Samtskhe-Javakheti که مرز جنوبی با ارمنستان را تشکیل می دهد ساکنند . آمار رسمی گرجی ارامنه جاواخک را پنجاه و چهار درصد جمعیت این منطقه اعلام نموده است . در آپخازیا نیز ارامنه دومین گروه بزرگ قومی بعد از گرجیها هستند .

 

تاریخ

در قرون هجدهم و نوزدهم ، تجار ثروتمند ارمنی از قبیل جواهر فروشان مشهور و کارخانه داران نفتی ، سرمایه گذاری کلانی در تجارت گرجستان نموده و به ساخت مراکز فرهنگی و مدارس کمک نمودند . تعداد ارامنه  به طور تصاعدی افزایش یافت به گونه ای که تفلیس پایتخت این کشور برای ارامنه ای که از خارج به گرجستان آمده بودند برای ارامنه شرقی یا آرولاهایر Arevelahayerدر اوائل قرن نوزدهم تبدیل به یک مرکز واقعی شد چنانکه استانبول ترکیه نیز مرکز فرهنگی ارامنه غربی یا  آرومداهایر Arevmedahayer شده بود .

 

معماری

ارامنه آثار معماری با ارزشی در گرجستان از خود باقی گذاشتند و تفلیس دارای آثار ارزشمندی از معماری است که توسط ارامنهء برجسته در قرون گذشته ساخته شده اند . تعدادی عمارات که توسط ارامنهء بانفوذ ساخته شده اند و برخی از بناهای جذاب تاریخی را در بر می گیرند در تفلیس وجود دارند .

مثال بارز ان حضور ارامنه خانهء زیبای ملیک آزاریانتس Melik-Azaryants در تفلیس در خیابان اصلی موسوم به خیابان روستاولی Rustaveli Avenue می باشد .

گنبدهای کلیساهای ارمنی در تمامی قسمتهای شهر قابل رویت هستند ولی ناقوسهایشان چندین سال است که بی صدا مانده اند . در آغاز قرن بیستم 30 کلیسای ارمنی در تفلیس وجود داشت .

کلیسای ارمنی نوراشن که یک بنای معماری از سال 1701 بوده نابود شده است . دیوارهای نوراشن که به معنی ساختمان جدید بود از سوی نقاش هوناتان هوناتانیان Hovnatan Hovnatanian که نقاش ایراکلی دوم Iraklii II پادشاه گرجی بود تزئین شد اما هم اکنون روبه پوسیدگی و تباهی نهاده است .

 

 

جنگ ارمنستان و گرجستان 1918

این جنگ یک جنگ مرزی در 1918 بین حزب دموکراتیک گرجستان و حزب دموکراتیک ارمنستان بر سر قسمتهای از استانهای مورد اختلاف قوری ، جاواخک و بورکالو Borchalo  که از لحاظ تاریخی سرزمینهای دوفرهنگی ارمنی و گرجی محسوب می شدند اما عمدتاً در قرن نوزدهم از سوی ارامنه و آذریها پر شده بودند رخ داد . در پایان جنگ جهانی اول نعدادی از این سرزمین ها از سوی عثمانی اشغال شدند وقتی آنها آن جا را ترک کردند هم ارامنه و هم گرجیها مدعی کنترل آنها شدند . این خصومتها ادامه داشت تا اینکه معاهده آتش بس بریتانیایی امضا شد که به موجب آن قسمت مورد اختلاف بارکلو تحت اداره مشترک ارمنی و گرجی درآمد و این وضعیت تا تاسیس حکومت شوروی در ارمنستان در سال 1920 ادامه یافت .

 

ارامنه در گرجستان شوروی

بعد از تاسیس جمهوری سوسیالیستی گرجستان شوروی و با وجود تاسیس جمهوری سوسیالیستی ارمنستان شوروی ، اکثر ارامنه تصمیم به ماندن و بهره مندی از کامیابیهای معقول زندگی به غیر از آزادیهای مذهبی را نمودند . چنانکه دولت کمونیست فعالانه اکثر کلیساهای ارمنی  و بناهای فرهنگی را را ملی اعلام کرد و و آزادیهای مذهبی جمعیت ارامنه متوقف شدند .

در نتیجه این اقدام دهها کلیسا بسته شدند و تنها دو کلیسا به فعالیت خود ادامه دادند .

 

ارامنه در جمهوری گرجستان

ارامنه از تاسیس جمهوری گرجستان به امید شرائط زندگی بهتر بعد از فروپاشی حکومت شوروی استقبال نمودند . ولی وضعیت اقتصادی و بویژه اجتماعی برای ارامنهء گرجستان مطلوب نبود .

یکی از بزرگ ترین مشکلات عدم امکان ارامنه گرجستان در استفاده از زبان خود در زندگی عمومی می باشد . سیاست های کنونی زبانی دولت بسیار خشن است و متهم به براندازی حقوق سابق اقلیت ها و استفاده از ارامنه و روسها از زبانشان و کلاً محدود کنندهء دسترسی آنها به مشاغل و آموزش و پرورش می باشد . رئیس جمهور وقت ارمنستان روبرت کوچاریان اصرار به یادگیری زبان گرجی از سوی ارامنه گرجستان کرده است زیرا برای ورود در جامعهء گرجی اساسی است .

ارامنه ئر این منطقه از گرجستان باید به فکر یادگیری زبان گرجی باشند به عوض اینکه فکر کنند که چگونه بتوانند زبان ارمنی را جایگزین آن کنند  . بدون دانستن زبان گرجی ، ارامنه در گرجستان مشاغل دولتی مهم و بزرگی نخواهند یافت و نمی توانند کسب و کار موفقیت آمیزی داشته باشند .

تفلیس پایتخت گرجستان تنها سه مدرسه و دو کلیسای فعال ویژهء ارمنیان دارد .

بزرگترین مشکل ارامنه در گرجستان مشکل جذب و ترکیب است . آنها می گویند که بهترین شانس برای موفقیت در گرجستان تغییر پسوند نام خانوادگیشان از یان به " شویلی" " دزه " یا " آنی " است .

 

ارامنه در تفلیس

تاریخ ارامنه و چگونگی پراکندگی آنها در تفلیس بسیار مهم است . بعد از فتح این منطقه توسط روسها ارامنه ای که از آذار و اذیت امپراطوری عثمانی به این منطقه فرار کرده بودند باعث جهش در جمعیت ارمنی این منطقه شدند به گونه ای که جمعیت آنها به چهل درصد کل جمعیت شهر رسید تعدادی از شهرداران و طبقه تجار ارمنی بوده و قسمت عمدهء قدیمی شهر از سوی ارامنه ساخته شد تا همین اواخر در همسایگی هاولابار و ناحیه عرض رودخانه به شدت از ارامنه پر شده بود اما این آمار در دو دههء اخیر تغییر عمده ای کرده است .

 

ستیز در تخریب و تخصیص کلیساهای ارامنه

از میان 29 کلیسای ارمنی در آغاز قرن بیستم تنها دو تا از آنها مشغول به کارند یکی کلیسای گئورگ مقدس در بخش قدیمی ارمنی نشین شهر و دیگری کلیسای اجمیادزین در هاولابار  ( که یک منطقهء گرجی است ) بقیه آنها یا نابود شده و یا تبدیل به کلیساهای گرجی شده اند در شانزده نوامبر 2008 بر اساس مباحثات کشیش گرجی کاوشهای سازمان یافته ای در اطراف کلیسای ارمنی نوراشن صورت گرفت که در طی آن سنگ قبرهای پشتیبان هنر ارمنی  که در حیاط کلیسا دفن شده بودند برداشته شدند .

 

ارامنه در جاواخک

ارامنه در سانتسخه جاواختی

ارامنه اکثریت جمعیت در این منطقه را تشکیل می دهند اتحادیه دموکراتیک متحد ارامنه محلی جاواخک برای جاواخک در محدودهء گرجستان یک استقلال محلی را پیشنهاد کرده است . این امر افزایش احساسات ضد ارمنی در گرجستان را نتیجه داده زیرا برای گرجیها یادبود تقاضای استقلال برای آبخازیا ، اُستیای جنوبی و آجاریا را که گرجستان آنها را مرزهای تاریخی خود در نظر می گیرد تداعی می کند با وجود این گفته می شود که خواست ارامنه جاواخک تفاوت و فاصله زیادی با خواست سایر مناطق دارد

خط لوله نفتی " باکو تفلیس جیحان " و خط لوله گاز طبیعی قفقاز جنوبی که از طریق این منطقه می گذرد با مخالفتهایی از سوی ارامنه محلی مواجه شده است همچنین است خط آهن "  قارص آخلکالاک باکو " که ارمنستان را جدا می کند .

 

ارامنه در آبخازیا

ارامنه در آبخازیا بعد از آبخازها دومین گروه بزرگ جمعیتی قومی را تشکیل می دهند . ارامنه در اواخر قرن نوزدهم و اوائل قرن بیستم در آبخازیا ساکن شدند و هم اکنون در نواحی گاگرا Gagra سوخومی Sukhumi و گولریپش Gulripsh  بزرگ ترین گروه قومی با بیست درصد از جمعیت و به طور کلی 45000 نفر از جمعیت 215000 نفری آبخازیا را تشکیل می دهند .

در طی کشکشهای اخیر ، آنها از تلاش آبخازها برای استقلال از گرجستان حمایت کردند که نتیجهء آن افزایش احساسات ضد ارمنی در درون جامعهء گرجستان شد

 

ارامنه در آجاریا

آجاریا یکی از دو جمهوری خودمختار در درون گرجستان است . پایتخت آن باتومی Batumi است شصت و سه درصد جمعیت را گرجیها شامل گرجیهای ارتودکس و مسلمان تشکیل می دهند و جمعیت ارامنه دو و سه دهم درصد جمعیت این منطقه را شامل می شود .

 

باتومی

بعد از گرجیها که جمعیت آنها در این شهر 104313 نفر است ارامنه با 7517 نفر دومین گروه بزرگ قومی در این شهر را تشکیل می دهند .

 

تاریخ اولیه مذهب

کلیسای ارمنی در گرجستان حدود پانزده قرن حضور داشته چنانکه حضور آن از اوائل قرن پنجم آغاز شده است . اوختانس  Oukhtannes مورخ قرون وسطای ارمنی گزارش داده که در شهر گرجی تسارتاوی Tsurtavi یک اسقف نشین ارمنی تحت صلاحیت پاتریارک ارمنی وجود داشته که از سوی اسقفی موسوم به موسس Movses رهبری می شد .

مورخ دیگر ارمنی ماتئوس آرخا Matheos of Urkha گزارش می دهد که در طی سلطنت شاه داوید گرجی چهارم king David IV به قلمرو اسقف نشین کلیسای ارمنی حالت رسمیت داده شد . بنابراین کلیسای جامع سورپ گئورگ تفلیس مرکز اداری ارامنه شد . بیش از ششصد مکان فرهنگی و مذهبی نظیر کلیساها ،  مدارس علوم دینی و دیرها موجود بوده اند با وجود این بخش وسیعی از این اماکن به خاطر بلایای طبیعی ، تعصب و سایر عوامل از بین رفته اند .

 

وضعیت کنونی

ارامنه عمدتاً در گرجستان تابع کلیسای حواری ارمنی هستند البته تعداد قابل توجهی ارامنه کاتولیک در جاواخک زندگی می کنند

 

کلیساهای متعلق به ارامنه حواری در گرجستان

اکثریت ارامنه ساکن در گرجستان ارامنه ارتودکس تابع کلیسای حواری ارمنی و زیر نظر آستان قدس اجمیادزین در ارمنستان می باشند

مسائل مربوط به ارامنه گرجستان از سوی مقر اسقفی ارمنی در گرجستان حل و فصل می شود که به ارمنی           Virahayots Tem نامیده شده و رئیس آن اسقف وازگن میراخانیان Vazgen Mirzakhanyan است .

امروزه تنها دو کلیسای ارمنی فعال در تفلیس وجود دارد  . چندین کلیسای ارمنی قبلاً تخریب شده یا تبدیل به کلیسای گرجی شده و یا در شرف تبدیل شدن به کلیسای گرجی هستند . کلیسای ارمنی تقاضای مالکیت و اعمال حقوق مجدد بر شش کلیسا را کرده است

پنج کلیسای مهم حواری ارمنی گرجستان عبارتند از

 

کلیسای نوارشن

Norashen Church

کلیسای نشان مقدس

Surb Nshan Church

 

کلیسای مریم مقدس شامخورتسوتس

Shamkhoretsots Surb Asdvadzatsin

 

کلیسای سورپ گئورگ موقنو

Mughno Surb Gevorg

 

کلیسای سورپ میناس

Surb Minas

 

کلیسای دیگری موسوم به سورپ نشان در شهرستان آخلکالاک در جاواخک است که منطقه ای با اکثریت جمعیت ارمنی است . از کلیه این کلیساها که در طی قرون برای ارامنه خدمت نموده اند و هیچ استفاده ای تحت هیچ عنوانی از آنها نمی شود . در طی حکومت شوروی ، دولت کمونیست اکثر معابد مسیحی را ملی اعلام کرد اما با استقرار مجدد حاکمیت گرجستان ، این معابد مجدداً به ارامنه بازگردانده نشدند .

بازسازی این کلیساها مستلزم سرمایه های کلانی است که نه ارامنه گرجستان و نه اجمیاتدزین و نه جامعهء ارمنی تفلیس از عهدهء آن بر نمی آیند .

چندین کلیسای ارمنی در گرجستان که مزین به چهره  های شخصیتی برجسته ارامنه بوده اند هم اکنون به ارتودکسهای گرجی یا سایر فرقه ها تعلق گرفته اند .

 

ارامنه کاتولیک در گرجستان

در گرجستان همچنین یک حوزه ارامنه کاتولیک وجود دارد . ارامنه کاتولیک به طور برجسته در جاواخک و مقدار کمتری هم در سایر نقاط کشور از جمله تفلیس به سر می برند .

کاتولیک های ارمنی تابع حوزهء کاتولیکی ارمنستان ، گرجستان و اروپای شرقی می باشند که بعد از تعطیلی طولانی در دوره اتحاد شوروی در سال 1991 مجدداً بازگشایی شد . اسقف نرسس در نرسسیان Nerses Ter-Nersesian عضو جماعت مخیتاریستهای ونیز برای چندین سال عهده دار ریاست این حوزه بود که به علت کهولت ست جای خود را به اسقف نشان گاراکهیان Nshan Garakeheyan داد .

. در کلیسای  کاتولیک ارمنی مراسم مذهبی به زبان ارمنی است ولیکن هستند ارالمنه کاتولیکی که مراسم را به زبان لاتین اجرا می کنند با  این وجود ارامنه کاتولیک از سوی واتیکان تابع کلیسای کاتولیک ارمنی در نظر گرفته می شوند .

 

مراسم بیزانسی کاتولیک های گرجی و مراسم ارمنی

در پایان قرن نوزدهم هنگامی که تغریباً همهء کاتولیک های گرجی مراسم را به زبان لاتین اجرا می کردند برخی تمایلات در استفاده از مراسم بیزانسی مورد استفاده در کلیسای ارتودکس گرجی و کلیسای حواری ارمنی از سوی کلیسای کاتولیک ابراز شد . حکومت تزاری روسیه که گرجستان را از آغاز آن قرن تحت نظر خود داشت این مراسم را محدود به کلیسای ارتودکس شرقی کرده بود .

از این رو برخی از این گرجیهای کاتولیک اعم از روحانیون و عوام ، مراسم ارمنی را پذیرفته و به حوزه کاتولیک ارمنی آردوین Artvin که در قفقاز جنوبی روسیه از سال ا905 تاسیس شده بود پیوستند . تنها بعد از اعطای آزادی مذهبی در روسیه در 1905 بود که سرانجام برخی کاتولیک ها در گرجستان ، مراسم بیزانسی را اعمال کردند .

 

آموزش و پرورش

تفلیس دارای سه مدرسهء ویژهء ارامنه است همچنین پنج مدرسه ارمنی  - روسی و ارمنی – گرجی وجود دارد که همهء آنها علاوه بر برنامه آموزشی به تعلیم زبان و ادبیات ارمنی نیز می پردازند اما شکایت عمومی در این است که برنامه درس تاریخ ارمنی گنجانده نشده است . دولت ارمنستان هزاران کتاب درسی را از ارمنستان به مدارس ارمنی گرجستان می فرستد اما این مدارس هنوز دارای کمبود کتاب و امکانات بوده و نیاز به بازسازی و اصلاح فوری دارند .سالانه حدود پنجاه نفر با ملیت ارمنی وارد دانشگاههای گرجستان می شوند .

 

رسانه های گروهی

تفلیس یک مرکز مهم برای انتشارات زبان ارمنی از قبیل انتشار نشریه هاراچ Haratch از سوی فدراسیون انقلابی ارمنی از 1906 تا 1909 بوده است  که در این نشریه ناشران و نویسندگان مشهور ادبی و سیاسی فعالیت می کردند .

بعد از اعمال ممنوعیت از سوی مقامات روسی ، نام روزنامه به هوریزون Horizon تغییر یافت که وابسته به هیچ حزب سیاسی خاص نبود و تا 1918 انتشار می یافت .

هم اکنون یک روزنامه ارمنی به نام وراستان Vrastan ( این کلمه به ارمنی معدل گرجستان است ) به زبان ارمنی در تفلیس منتشر می شود .

 

سازمانها

تعدادی سازمان و انجمن ارمنی در گرجستان وجود دارد که از میان آنها می توان ایتها را نام برد

 

اتحادیه موکراتیک جاواخک متحد

United Javakhk Democratic Alliance

 

جامعهء ارمنی تفلیس

Armenian Community of Tbilisi

 

مرکز همکاری ارمنستان و گرجستان

Armenian Center of Cooperation of Georgia (ACCG)

 

 

فهرست ارامنه مشهور گرجستان

 

واسیلی اوسیپویج ببوتوف Vasilii Osipovich Bebutov

از شخصیت های سیاسی وا جتماعی

 

 

خوجامیناسیشویلی Khojaminasishvili

از خانوادهء تجار ثروتمند ارمنی در گرجستان که با نشان پرنس از سوی پادشاه گرجی ارکل دوم Erekle II در 1775 مورد تجلیل قرار گرفت و سمت ها و هعناوینش از سوی دولت امپراطروی روسیه  در1857 مورد تائید قرار گرفت .

 

ببوتوف Bebutov

از خانواده برجستهء گرجی با اصلیت ارمنی که نقش مهمی در زندگی اقتصادی و اجتماعی در تفلیس در قرون هفدهم و هجدهم اعمال کرد و سپس در نیروی نظامی  امپراطوری روسیه خدمت نمود .

 

آلکساندر خاتیسیان Alexander Khatisyan

که یک روزنامه نگار و سیاست مدار ارمنی بود او بین سالهای 1910 تا 1917 شهردار تفلیس بود . در طی تاسیس جمهوری دموکراتیک ارمنستان او به عنوان عضو شورای ملی ارمنی تفلیس در شورای ملی ارمنی و بعداً در هیات رئیسهء دائمی انتخابی از سوی کنگره ارمنی ارامنهء شرق خدمت نمود . بعد از اعلام موجودبت جمهوری دموکراتیک ارمنستان او به عنوان وزیر خارجه خدمت نموده و پیمان باتومی را با امپراطوری عثمانی امضا نمود او از 1919 تا 1920 به عنوان نخست وزیر انتخاب شد .

 

هوانس کاچازنونی Hovhannes Katchaznouni

تولد در گرجستان 1868 مرگ در ایروان 1938  او اولین نخست وزیر جمهوری دموکراتیک ارمنستان از 30 می 1918 تا 28 می 1919 بود . او عضو فدراسیون انقلابی ارمنی بود .

 

سایت نوا Sayat Nova

تولد در تفلیس در 14 ژوئن 1712 و وفات در هاقپات  Haghpat  در 22 سپتامبر 1795 که برای ارمامنه به عنوان سلطان آواز مشهور است . نام واقعی او هاروتون سایادیان Harutyun Sayatyan و مادرش سارا از ارامنه گرجستان بود و پدرش کاراپت از حلب یا آدانا بوده است . او در نوشتن شعر ، ساختن آهنگ و نواختن کمانچه مهارت داشت . او در دربار هرادویوس دوم Heraclius II  گرجی آهنگ می نواخت در حالی که به عنوان دیپلمات هم خدمت می نمود . او هنگامی که عاشق دختر پادشاه گرجی شد نفوذ سیاسی خود را در دربار از دست داد و باقی عمرش را به عنوان شاعر دوره گرد سپری نمود . در 1795 از سوی ارتش آغا محمد خان در دیر هاقپات کشته شد . حدود 220 آهنگ به سایات نوا منسوب است گر چه او میتواند  روی هم رفته هزاران آهنگ نوشته باشد . اکثر آهنگهایش ارمنی ، گرجی ، آذری ، ترکی و فارسی هستند  که تعدادی از آنها آهنگ های .وز بودند او همچنین به عربی هم مسلط بود . سایت نوا به عنوان یکی از بزرگ تری عاشوق ها شناخته شده که همیشه در قفقاز زنده انگاشته می شود . در ارمنستان او شاعری با تعداد قابل توجهی شعر شناخته می شود . قبر او در کلیسای جامع گئورگ مقدس تفلیس می باشد .

 

رافی Raffi

 نام اصلی او هاکوب ملیک هاکوبیان Hakob Melik Hakobian یک نویسندهء مشهور ارمنی است که در1835 پایاجوک Payajouk متولد شد که یک روستای ارمنی واقع در شمال ایران بود اما زندگی پربار ادبی خود را در تفلیس سپری نمود یعنی جائی که در همانجا در 1888 وفات یافت . رافی از چهره های مهم ادبیات ارمنی است .

 

گابریل سوندوکیان Gabriel Sundukian

تولد در تفلیس 1825 و وفات در همانجا در 1912 او یک نویسنده و نمایشنامه نویس برجستهء ارمنی بود و موسس درام نوین ارمنی بود . او از یک خانواده ثروتمند ارمنی بود . سوندوکیان هم ارمنی کلاسیک و مدرن و زبانهای فرانسه ، ایتالیایی و روسی را در دانشگاه  سن پترزبورگ فرا گرفت یعنی جائی که او مقاله ای در اصول نظم فارسی نگاشت . سپس او به تفلیس برگشته و خدمات اجتماعی انجام داد . در 1863 کمپانی تئاتر ارمنی تفلیس اولین نمایش او را با نام عطسه در شب خوش اقبال  Sneezing at Night's Good Luck را به صحنه برد . نمایشنامه معروف او یعنی پپو Pepo 1871 در سال 1835 مبدل به اولین فیلم ارمنی شد . فیلم  دیگر بر اساس آثار او خاتابالا 1971 Khatabala است . تئاتر دولتی ارمنستان به افتخار او نام گزاری شده است .

 

هوانس تومانیان Hovhannes Tumanyan

( 1923 – 1869) یکی از معروفترین شعرا و نویسندگان ارمنستان است . او در روستای دزق Dsegh در استان لوری ارمنستان متولد شد اما در تفلیس زندگی کرده و به نویسندگی پرداخت  . او به عنوان جریانی که همه اشعار ارمنی از او الهام گرفته اند شناخته شده است . او غزلها ، افسانه ها و اشعار حماسی آفریده و آثاری از بایرون ، گوته و پوشکین را به ارمنی ترجمه نمود

 

آرام خاچاطوریان Aram Khachaturian

( 1978 – 1913) آهنگساز ارمنی شوروی که آثارش اغلب تحت تاثیر موسیقی فولکلوریک ارمنی است . او در یک خانواده فغیر ارمنی در تفلیس متولد شده و به مسکو مهاجرت نمود

 

سرگئی پاراجانوف Sergei Parajanov

در 1924 در تفلیس متولد شده و هنرپیشه و کارگردان ارمنی شوروی بود که عمدتاً به عنوان یکی از بیست کارگردان بزرگ قرن بیستم در نظر گرفته می شود . او چندین بار به خاطر آثارش دستگیر شد . این وضع تا نیمه دهه هشتاد قرن بیستم ادامه یافت از آن زمان به بعد بود که فضای سیاسی شروع به تغییر کرده و او مجدداً توانست به کارگردانی بپردازد . روش او مستلزم کمک از بازیگر برجسته گرجی داوید آباشیدزه David (Dodo) Abashidze و سایر دوئستانش در آخرین فیلم طولانیش یعنی چراغ سبز green-lighted بود . سلامت او بر اثر چهار سال اقامت در اردوگاه کار و شش ماه در زندان تفلیس به طور جدی به خطر افتاد . او در سال 1990 بر اثر سرطان ریه در گذشت و آثارش پس از بیست سال ممنوعیت سر انجام اجازه حضور در جشنواره های خارجی را پیدا نمودند .

 

میکائل تارورودیف Mikael Tariverdiev

( 1996 – 1931) او در تفلیس متولد شده و آهنگساز برجسته شوروی با تبار ارمنی بود . او ریاست گروه آهنگسازان اتحادیه سینماتوگرافهای شوروی را از بدو تاسیس آن بر عهده داشت .

 

سباستین شائومیان Sebastian Shaumyan

(2007 – 1916) او تئوریسین شوروی زبانشناسی بود . او علاوه بر ارمنی ، گرجی و روسی زبانهای آلمانی و انگلیسی را نیز فرا گرفت . او مدرک زبانشناسی خود را در دانشگاه دولتی تفلیس اخذ نمود . او زبانشناسی ساختاری را در 1965 تالیف نموده و بخش زبانشناسی ساختاری را در انستیتوی زبان روسی در مسکو تاسیس نمود . او مبادی دستور زایشی Generative Grammar روسی را در 1958 و مدل کاربردی دستور زایشی و حسابهای دگرگون شدهء روسی را در سال 1963هر دو را با سوبولوا Soboleva بازنوشت نمود .

 

تیگران پتروسیان  Tigran Petrosian

تولد در تفلیس 1929 و مرگ در همانجا در 1984 . او عمدهء دوران طفولیت خود را در گرجستان گذرانید و بازی شترنج را از سن هشت سالگی بعد از ورود به یک مدرسه شترنج محلی در تفلیس به نام پایونیر پالاس Pioneer's Palace فرا گرفت . اولین مربی او آرشیل ابرالیدزه Archil Ebralidze بود . او بین سالهای 1963 تا 1969 قهرمان شترنج جهان بود . لقب وی به علت روش بازیش که تغریباً دفاعی غیر قابل رسوخ داشت که فشار بالایی بر هر کسی وارد می آورد " تیگران آهنین " بود . او برای هشت بار کاندیدای قهرمان جهان شده و مقام قهرمانی را در 1963 در برابر بوتوینیک Botvinnik و در 1966 در برابر اسپاسکی Spassky به دست آورد بنابراین او کاندیدای قهرمان جهانی در سه د ههء پی در پی شده . او چهار بار مقام قهرمانی در اتحاد شوروی را به دست آورد .

 

 

روابط ارمنستان و گرجساتان

ارمنستان و گرجستان دارای تاریخ طولانی روابط فرهنگی و سیاسی بوده اند تعامل این روابط در قرون وسطی وقتی که گفتگوی فرهنگی باروری بر علیه امپراطور همسایه خود به عمل آوردند نمایان گشت . ازدواجهای مکرری بین خانواده های مشهور و سلطنتی ارمنی و گرجی و نیز بین خانواده های چندین نواحی مرزی صورت گرفته است .

روابط ارامنه و گرجیها همیشه ماهیتی واقعی داشته اما آنها حتی این روابط را در سالهای استقلال پس از شوروی رسماً بیان نمودند . دولتهای ارمنستان و گرجستان کلاً با هم دارای روابط مثبتی هستند اما برخی مشکلات در این اواخر هم وجود داشته است . تعداد ارامنه ای که در گرجستان ساکنند بیش از تعداد گرجیهایی است که در ارمنستان زندگی می کنند .

علیرغم و جود تعداد زیادی ارمنی در گرجستان و داشتن پنج نماینده ، مجلس گرجستان هنوز قانونی برای شناسایی قتل عام ارامنه تصویب نکرده است . برخی می گویند که حد اقل یکی از علل عدم شناسایی قتل عام ، حضور تعداد وسیعی از جمعیت آذریها در گرجستان است که یک اقلیت بزرگ در جمهوری گرجستان محسوب می شوند .

 

 

احساسات ضد ارمنی

این امر بیشتر در مشاجره در خصوص بی طرفی عقائد یا اظهار نظر در مورد موضوعی اعمال شده از سوی مقامات است تا اعمال فعالیت های بالفعل

برخی از ارامنه معتقدند که آنها قربانی سیاست انتقال توازن جمعیتی از جاواخک شده اند تا تعدادی از خانواده های گرجی در آنجا اسکان یابند . ارامنه همچنین دارای نماینده کمی در حکومت هستند یعنی دارای 5 کرسی از 235 کرسی پارلمان می باشند . تبعیض و بی اعتمادی متقابل نیز وجود دارد . اعتراضاتی چند نیز وجود داشته که برخی از آنها منجر به برخورد فیزیکی با ماموران قانون شده است .

جمهوری خودمختار آبخازیا نیز دارای جمعیت مهمی از ارامنه است که بیست درصد از جمعیت این جمهوری را تشکیل می دهند ولیکن مقامات غیررسمی آبخازی متهم شده اند که عمداً از تعداد ارامنه محلی آبخازیا کاسته اند .

 

 

 

منابع

1.^ http://www.statistics.ge

2.^ 2002 Georgia census results

3.^ a b c d Georgia’s Armenian and Azeri Minorities, 22 November 2006 (free registration needed to view the full report)

4.^ Armenia: Kocharian urges Armenians in Georgia to learn Georgian. Caucaz Europenews. May 1, 2007.

5.^ Armeniapedia.org - Tbilisi

6.^ a b Ghazinyan, Aris (15 December 2008). "Controversy under Cupola: Attempts to defend Armenian churches in Georgia meet protests in Tbilisi". ArmeniaNow. http://www.armenianow.com/?action=viewArticle&IID=1213&CID=3297&AID=3457&lng=eng. Retrieved 7 July 2009.

7.^ Abkhazia Offers Citizenship to Diaspora. IWPR. CRS No. 314, 10-Nov-05.

8.^ http://archive.hetq.am/eng/politics/0605-georgia.html Investigative Journalists of Armenia at Hedq.am reporting about status of Armenian churches in Georgia

9.^ Reuters AlertNet - Georgia’s Armenian and Azeri Minorities

10.^ 2003 Census statistics (Russian)

11.^ The authorities in Abkhazia intentionally decrease the number of Armenians. Public Radio of Armenia. February 2, 2006.

12: en.wikipedia.org/wiki/Armenians_in_Georgia -

 

ارامنهء جاواخک

ترجمه و توضیحات از گارگین فتائی

 

ارامنه در سامتسخه جاواختی Samtskhe-Javakheti قومی در گرجیستن هستند که در جاواخک که ناحیه یا استانی در جمهوری گرجستان است زندگی می کنند که با جمهوری ارمنستان از جنوب ،  هم مرز بوده و ارامنه اکثریت بزرگی از جمعیت این منطقه را تشکیل می دهند . اقوام دیگر که در آن منطقه در اقلیتند شامل گرجیها ، بونانیان پونتیک Pontic Greeks و سایرین هستند .

این منطقه در واقع از لحاظ تاریخی ، جغرافیایی و فرهنگی همیشه یک منطقهء ارمنی نشین بوده است و در نتیجهء سیاست های خودسرانهء ژوزف استالین از خاک ارمنستان جدا شده و به گرجستان ملحق شد . این منطقه به همراه آخلکالاک در سال 1921 بدون در نظر گرفتن سابقه و تشابه فرهنگی و قومیتی و تاریخی به گرجستان داده شد

 

 

پیش زمینه

 

ارامنه در سامتسخه جاواختی معتقدند که قربانی سیاست انتقال ناشی از توازن جمعیتی تعدادی از خانواده های گرجی که در آن جا سکونت داشته اند شده اند. ارامنه همچنین معتقدند که در این منطقه دست خوش محرومیت ها و تبعیضات دولتی قرار گرفته اند . آنها با وجود اینکه در این منطقه در اکثریتند و به طور کلی می توان گفت که در گرحستان از اقلیت های بزرگ محسوب می شوند ولی در خصوص آموزش زبان ارمنی و تدریس آن در این کشور و نیز در برخورد با کلیسای حواری ارمنی ، تبعیضات آشکاری اعمال می گردد . تعدادی از ارامنه در اوائل قرن نوزدهم در نتیجهء سیاستهای روسی اعمال شده از سوی ژنرال پاسکویچ به این منطقه بازگردانده شدند زیرا این منطقه قبلاً مدتها در دست ترکان سلجوقی بوده و آنها در این منطقه توانسته بودند توازن جمعیتی را به نفع خود تغییر دهند . ارامنهء بیشتری بعد از قتل عام ارامنه در عثمانی به این منطقه آمدند .

چندین اعتراض و برخورد در خصوص رفتار پلیس گرجستان با ارامنهء سامتسخه جاواختی وجود دارد .

خط لولهء باکو – تفلیس – جیحان [1] و خط لولهء قفقاز جنوبی که از این منطقه می گذرد با مخالفت ها و ضدیتهایی از سوی ارامنهء محلی مواجه شده است . همچنین است  طرح خط آهن باکو  - آخلکالاک 0 قارص [2] که این منطقه را از ارمنستان جدا می سازد .

اتحادیه دموکراتیک ارامنهء محلی متحد جاواخک [3]  برای جاواخک  در قلمرو گرجستان پیشنهاد خودمختاری کرده است . این سازمان همچنین در خصوص خودمختاری یا جدایی این منطقه از گرجستان در سال 1998 پیشنهاد رفراندوم داده است .

برخی از گروههای سیاسی جمهوری ارمنستان و دیاسپورای ارمنی و به نحو قابل توجهی " فدراسیون انقلابی ارمنی "  بر علیه دولت گرجستان این ادعا را مطرح می کنند که جاواخک ( نام ارمنی ساممتسخه جاواختی) باید متعلق به ارامنه بوده باشد . ارمنستان متحد کلیهء سرزمینهای تعیین شده بوسیلهء عهدنامهء سِور   Treaty of Sèvres و نیز مناطق آرتساخ ( نگورنو قره باغ) ، جاواخک و نخجوان را در بر خواهد گرفت . ولیکن جاواخک رسماً از سوی دولت ارمنستان مورد ادعا نبوده است .

 

 

تاریخ

جاواخک ، یکی از نه دهستان منطقه گوگارک Gugark در شمال هایک بزرگ بوده و به مدت دو هزار سال جزئی از قلمرو حکومت هایاسا Hayasa بوده است . این منطقه در سنگ نوشته های آرگیشتی اول (764 – 786 پ م) به صورت جاباخا Jabakha آمده است .

ارامنه عمدتاً در مناطق آخلکالاکیAkhalkalakiونینوتسمیندا Ninotsminda متمرکزند . در آغاز سال 1918 جمعیت آخلکالاک 120000 نفر بود که از این میان 89000 نفرشان ارمنی بودند ( حدود 74٪) مسقتیها و ترکها 8000 نفر  ( 7٪) و سایر اقوام 23000 نفر (19٪) بودند . در این دوره در آخلکالاک 111 روستا وجود داشت که 66 تای آنها ارمنی ، 24 تای آنها ترکی ، 9 تای آنها روسی و10 تای آنها گرجی بودند ( دو روستای وارگاو Vargav و هزاباورا Hzabavra جمعیت ارمنیشان با گرجیها ادغام شدند ) و یک روستا هم دارای جمعیتی آمیخته از ارامنه و گرجیها بود . امروزه با جمعیت ارمنی بومی سامتسخه جاواختی و تسالکا سعی می شود به نوعی در جهت سیاست ضد ارمنی دولت گرجستان مقابله گردد . در سالهای اولیهء حکومت شوروی در گرجستان در سرزمینی که امروزه سامتسخه جاواختی نامیده می شود 200402 نفر زندگی می کردند و ترکیب ملی این منطقه به قرار زیر بود .

 

ارامنه                     109748 نفر         8/54٪

مسقتها و ترکها        57079  نفر          5/28٪

گرجیها                   18536                 2/9٪

سایر ملل                 15040                 5/7٪

 

بنابراین ارامنه اکثریت جمعیت این منطقه را دارا  بودند . ترکهای مسقتی ، یک چهارم جمعیت و گرجیها نیز اقلیت مشهودی بودند . در سال 1944 بنا بر تصمیم دولت اتحاد شوروی ، جمعیت ترکهای مسقتی سامتسخه جاواختی ( که تغریباً 100000نفر بودند) به آسیای مرکزی ( قزاقستان و ازبکستان ) تبعید شدند. محل اقامت قبلی آنها با جمعیت گرجی ایمرتی Imereti پر شد . از 120 روستای خالی شده از ترکهای مسقتی 115 تای آنها در آدیگن Adigen ، آخلتسخا  Akhaltskha و آسپیندزا Aspindza بودند که 65 تای آنها از سوی جمعیت گرجی خارجی از ایمرتی اسکان داده شدند . سایر روستاها به طور اساسی متروکه ماندند تنها پنج روستا در آخلکالاک ( ساگامو Sagamo ، خاوت Khavet ، ارینجا Erindja ، داونیا Davnia و کارسپ Karsep ) و ناحیه  بوگدانووکا Bogdanovka با جمعیت ارامنه پر شدند . دولت محلی گرجستان ، جمعیت ارمنی را از سکونت در روستاهای دورافتاده منع کرده و تنها وقتی با اقامت آنان موافقت کرده است که به نظر می رسد تازه واردین گرجی به طور گسترده از زندگی در شرائط سخت آب و هوایی آن منطقه امتناع نموده باشند.

امروزه مذاکرات فراوانی برای بازگرداند ترکان مسقتی به جای قبلی سکونتشان صورت گرفته . ذکر این نکته نیز ضروری است که از 120 روستای تخلیه شده ،سکونت گاه حدود پنجاه تا از آنها نامعلوم و دورافتاده و متروکه است و قبلاً مخروبه گشته اند و تنها در پنج روستای متعلق به ترکان مسقتی در حال حاضر ارامنه ساکنند .

تبعید تغریباً 1000000 نفر از ترکان مسقتی ، به طور قابل مالحظه ای تصویر حمعیتی منطقه را تغییر داده و منجر به آمار سال 1979 شد که تغریباً جمعبت منطقه 190000 نفر بوده است . ارامنه 124000 نفر بودند (3/65٪) گرجیها 44000 (2/23٪) و سایرین شامل روسها ، اکراینیها ، یونانیها ، یهودیها و غیره بوده اند

 

آمار و درصد ارامنه در نقاط گوناگون سامتسخه جاواختی در 2002

 

آخلکالاک       57516       3/04٪

آخلتسیخ        16879       6/36٪

نینوتسمیندا   32857       8/95٪

آدیجنی                   698            4/3٪

بوریجومی     3124                   6/9٪

تسالکا           11484       55٪

آسپیندزا        2273                   5/17٪

جمع کل         124831     6/54٪

 

 

زیرنویس

1: The Baku–Tbilisi–Ceyhan oil pipeline

2: the planned Kars-Akhalkalaki-Baku railway.

3: The local Armenian United Javakhk Democratic Alliance

 

 

 

منابع

1: en.wikipedia.org/.../Armenians_in_Samtskhe-Javakheti  

2: Armenian History Now article: Demographic changes of Armenian population of Georgia (Javakhk, the city of Tiflis, Borchalu) and their political consequences (at 1918-since our days)

3: Ararat Center: News items about tensions between the Armenian population of Javakhk and the Georgian authorities

4: Goals of the Armenian Revolutionary Federation

5: Programme of the Armenian Revolutionary Federation

6:  National Archive of Armenian Republic F200 list 1

7:Tigran Sahakian, Political and spiritually-cultural destiny of Gugark-Goderdzakan region of Great Armenia, from the beginning till 1980 years, Yerevan 2004, with-362

8:Russian) V.E. Shambarov, Белогвардейшина", Moscow.: Publishing house "Eksmo-Press", 2002

9: Russian) ETHNO-CAUCASUS, НАСЕЛЕНИЕ КАВКАЗА, РЕСПУБЛИКА ГРУЗИЯ, НАСЕЛЕНИЕ ГРУЗИИ

10:Armenian) Սամցխե-Ջավախքի բնակչության թվի և էթնիկական կազմի դինամիկան

11:ETHNIC GROUPS BY MAJOR ADMINISTRATIVE-TERRITORIAL UNITS

12:Armenian) Ծալկայի շրջանի բնակչության թվի և էթնիկական կազմի դինամիկան

13: hy.wikipedia.org/wiki/Սամցխե-Ջավախք

14: http://hy.wikipedia.org/wiki/

 

ارامنهء تفلیس

ترجمه از ویکیپدیای انگلیسی :   گارگین فتائی

 

 

ارامنه ،  دومین اقلیت بزرگ قومی در تفلیس می باشند و 6/7٪ از جمعیت شهر را تشکیل می دهند (82600 نفر) .

 

تاریخ

تاریخ ارمنی و سهم آن در شهر پایتخت نشین تفلیس ، بسیار مهم است بعد از تسخیر منطقه توسط روسها ، ارمنیانی که از عثمانی و ایران به تفلیس آمده بودند باعث جهش جمعیتی آنان تا چهل درصد کل جمعیت شهر شد . تعدادی از شهرداران و افراد طبقهء تجار ، ارمنی بوده و قسمت زیادی از شهر قدیمی توسط ارامنه ساخته شد به گونه ای که تا این اواخر در اطراف هاولابار(Havlabar) و ناحیهء کنار رودخانه ، عمدتاً ارمنی بودند اما این وضع در دو دههء اخیر تغییرات زیادی یافته است .

جامعهء ارامنه در تفلیس از حدود قرن هفدهم شناخته شدند . در اواخر قرون میانه حدود 24 دیر و کلیسا در اطراف شهر وجود داشته است . بر طبق تورن فورت Tournefort ، ارمنیان در قرن هجدهم ، حدود سه چهارم جمعیت شهر را تشکیل می دادند و دارای 24 کلیسا بودند .  در سال 1930 حدود ده تا از این کلیساها ویران شدند و در سال 1979 هنوز حدود 14 تا از آنان پا بر جا بودند .

در سال 1916 ایالت تفلیس 1473000 نفر جمعیت داشت که از این میان 411000 نفر ارمنی 39000 نفر مسلمان شیعه اعم از آذری و تاتار و فارس 129000 نفر مسلمان سنی اعم از تانارها و ترک ها 56000 نفر کرد اعم از مسلمان و یزیدی 150000 نفر روسی 580000 نفر گرجی و 18000نفر هم سایر مسیحیان اعم از کاتولیک ها ، پروتستانها و غیره بوئدند .

بر اساس قوانین تزاری ، شهر تفلیس ، مرکز قلمرو روسی برای سلطنت بر تمام قفقاز تعیین شد . در طی قرن نوزدهم ،  تفلیس ،  مرکز رنسانس ارامنه شرقی و یک مرکز ثانوی برای فرهنگ ارمنی شد .

تا این اواخر در ناحیهء مجاور شهر در هاولابار و ناحیه کنار رودخانه ، ارمنیان در اکثریت بودند . محله های قدیمی تر در هماسیگی تفلیس در دو سمت رودخانه مابین میدان آزادی و هاولابار نام های ارمنی در خود داشتند نظیر تومانیان Tumanyan, ، آبوویان Abovian  ، آاکوپیان Akopian ، آلیخانیان Alikhanian, ، سونداکیان Sundukian  ، یِرِوان  Yerevan ، آرارات و سِوان Sevan.

کلیسای گئورگ مقدس در تفلیس ، جایی است که اسقف اعظم ارامنه در آن جا می نشید و بسیار به استحکامات نظامی شهر ، نزدیک است . در جلوی کلبسا ع  آرامگاه شاعر معروف ارمنی گرحی " سایات نووا" Sayat-Nova          ( یک نوسندهء اشعار ارمنی ، گرجی و ترکی) قرار دارد. یک کلیسای ارمنی دیگر یعنی کلیسای اجمیادزین(Ejmiadzin) هم در حال مرمت و بازسازی است . پانتئون ارامنهء تفلیس دارای قبور تعدادی از نویسندگان مشهور ارمنی نظیر هوانس تومانیان  Hovhannes Tumanyan و رافی  Raffi می باشد .

میدان آزادی تفلیس قبلاً به طور رسمی ، پاسکویچ یِريوانسکی Paskevich Yerevanski نامیده می شد و بعداً میدان لنین و سرآخر میدان آزادی Freedom Square نام گرفت . پاسکویچ یریوانسکی یک سرهنگ روسی بود که به افتخار گرفتن خانات ایروان برای امپراطوری روسیه به این نام خوانده شد.

تئاتر ارمنی تفلیس در 1858 بوسیلهء چهرهء بزرگ تئاتر ارمنی گئورگ چمشیان Gevork Chmshkian تاسیس شد که نمایش اول آن "آدجی سولیمان"  Adji Souleyman بود .  در سال 1936 آین تئاتر ، بازسازی شد و نام آن تئاتر استپان شاهومیان  Stepan Shahumian شد . تعدادی از هنرپیشگان تئاتر ارمنی در این سالن ، به ایفای نقش پرداخته اند . موسیقی برای پیس های تئاتر هم توسط آرام خاچاطوریان Aram Khachaturian ، آرمن تیگرانیان Armen Tigranian ، آلکساندر اسپندیریان Alexander Spendiarian ، گورگن شاهبازیان Gourgen Shakhbazian  و دیگران نوشته می شد . امروزه سالن درام تئاتر پتروس آدامیان تفلیس  ،مرکز اصلی فرهنگی جامعهء ارمنی گرجی تفلیس بوده و کار پیشینیان بزرگ را ادامه می دهد

در سال 2005 قلمرو اسقف نشین کلیسای ارمنی در گرجستان چلیپاسنگی (سنگ صلیب یادگاری) به یادبود قربانیان نسل کشی ارامنه بر پا داشت

 

 

محله های ارمنی نشین

هنوز دو کلیسای ارمنی فعال در شهر وجود دارد ، پانتئون ارامنه ، جایی که قبور چهره های برجستهء ارمنی در آن است نظیر رافی و هوانس تومانیان وجود دارد . در مجاورت آرامگاه ارمنی ، دو کلیسای گرجی و کلیسای جامع ملی در بالای آن ساخته شده است . در فضای باقی مانده مابین پانتئون و کلیسای جامع گرجی ، هم اکنون ظاهراً یک آرامگاه گرجی ساخته می شود .  و باز از قبور ارمنیان ، غفلت می شود .

تعدادی از کلیساهای ارامنه توسط کلیسای ایالتی Georgian State/Church ، توقیف شده اند . کلیسای حواری ارمنی و کلیسای کاتولیک رمی در بازگرداندن کلیساها و دیگر اموال خود در طی حکومت شوروی ، ناتوان بوده اند . تعدادی از آنها بعداً  توسط دولت به  کلیسای ارتوئدکس گرجی داده شدند . نوراشن Norashen ، کلیسای مشهور ارمنی تفلیس ، همانند چهار کلیسای کوچک تر تفلیس و یک کلیسا در آخلتسیخ Akhaltsikhe همچنان بسته مانده است . کلیسای کاتولیک رمی ، کلیسای حواری ارمنی و کلیسای پروتستان در به دست آوردن اجازهء ساخت کلیسای جدید در تفلیس،  دارای مشکل هستند .

محلهء قدیمی تر ارمنی نشین در همسایگی تفلیس ( جدید) در دو طرف رودخانه بین میدان آزادی و هاولابار دارای خیابان هایی  با نام های ارمنی است

 

 

کلیسای جامع گئورگ مقدس

Cathedral of Saint George

 

کلیسای گئورگ مقدس Surb George در تفلیس در راس کلیساهای ارمنی قرار دارد و جایی است که اسقف اعظم ارامنه در آنجا مستقر است . در جلوی کلیسا ، قبر شاعر معروف ارمنی " سایات نووا " قرار دارد .

 

 

کلیسای اجمیادزین

Ejmiatzin Church

 

کلیسای اجمیادزین تفلیس ، یک کلیسای قرن هجدهمی در هاولابار در محلهء تفلیس قدیم قرار د دارد این کلیسا در کنار میدان آولاباری Avlabari Square مستقر است .

 

 

کلیسای نوراشن

Norashen Church

 

این کلیسا در خیابان لسلیدز Leselidze Street  قرار دارد . طرف چپ آن یک کلیسای یونانی است که اکنون به کلیسای ارتودکس گرجی تبدیل شده و در سمت راست آن ، کلیسای گرجی سیونی  Sioni و چند متر پائین تر هم کنیسهء یهودیان قرار دارد .

نوراشن در 1467 ساخته شده و در سال 1650 بوسیله نازار Bazar نوسازی شد . در این زمان ،  گنبد بزرگ آن توسط استاد پتروس بازسازی شد و یک سری تعمیرات هم در سال های بعد صورت گرفت . در آن سوی کلیسا ،  لیدا ماشیان Lida tamashian ، خانوادهء وارتانوف Vartanov families و کاتارینا پریدونیان  Katarina Pridonian دفن شده اند در طی حکومت شوروی این کلیسا به یک مرکز بایگانی تبدیل شد .

یک کشمکش هفده ساله در مورد کلیسای ارمنی نوراشن در تفلیس وجود دارد. یک کشیش گرجی ، حرکت های مخربی در زدودن هر گونه آثار و دلیلی از ارمنیان را در این کلیسا انجام می دهد و مذاکره در مورد سرنوشت این کلیسا ادامه دارد. مقامات بلند پایه روحانی گارگین  Garegin و گریگوریس Grigoris از ارمنستان به تفلیس آمدند . وقتی آنها با ایلیاد دوم Iliad II پاتریارک گرجی  ، ملاقات کردند،  تصمیم به توقف کلیهء اقدامات تا زمان بهتر اتخاذ گردید . این کلیسا از آن زمان تا کنون بسته مانده است .

 

 

 

بلتوور( برج ناقوس)

Belltower

 

برج ناقوس کلیسای ویران شدهء ارمنی ، تنها اثر باقی مانده از چیزی است که قبلاً یک کلیسای بزرگ ارمنی بوده که از سوی دولت گرجستان در دوران شوروی ، نابود  شد

 

 

 

کلیسای گئورگ مقدس مُقنی

Saint Gevorg of Mughni Church

 

این کلیسا یک کلیسای ارمنی با سقف سفید و صلیب آبی براق است که زیر نظر کلیسای گرجی بوده و روبه نابودی است .

 

 

 

کلیسای بتلهم

Church of Bethlehem

 

این کلیسا به عنوان یک کلیسای ارتودکس گرجی ، بازسازی شده و ئر کنار آن یک کتیبه به زبان ارمنی وجود دارد

 

 

 

 

 

صومعهء استپانوس مقدس

Surb Stepanos Convent

 

آرامگاه ثروتمند نیکوکار ارمنی نابود شده است

 

 

 

کلیسای گئورگ مقدس کاراپ

Karap Surb George Church

 

 

این کلیسای کوچک ارمنی ، هم اکنون به عنوان کلیسای گرجی از آن استفاده می شود . کاراپ در زبان ارمنی به معنی سنگ ساحل است

 

 

 

کلیسای نشان مقدس

Church of the Holy Seal

 

این کلیسا ساخته 1701بوده و دارای سقفی با آجرهای سبز و صلیب های آبی در کنار آن است و در شرائط بسیار بدی است . این کلیسا پر از کتاب بود اما آتش،  آنها را سوزانید که در کف کلیسا هنوز آثار این آتش سوزی باقی است . به کلیسای ارمنی اجازهء استفاده از این کلیسا داده نشده است.  تعدادی از نوشته ها ، قبور و برخی چلیپا سنگ ها باقی مانده اند.  اکثر سنگ قبرهای بیرون کلیسا از سوی گاراژهای خانه های همسایه  برده شده اند .

 

 

کلیسای باسیلیکای میناس مقدس

Surb Minas Basilica

 

یک کلیسای باسیلیکای( کلیساهایی که سالن های دراز دارند ) کوچک قدیمی در هاولابار که ممکن است ارمنی بوده باشد که از مکان آن در دوران شوروی به عنوان کارخانهء کوچک تولیدی استفاده می شد و دارای نقاشی های داخلی آبی و سفید است .

 

 

 

کلیسای مارین مقدس

Surb Marine Church

 

کلیسای کوچک قدیمی در هاولابار که ممکن است  ارمنی بوده باشد

 

 

 

کلیسای انجیل سرخ

Church of the Red Gospel

 

 

یک کلیسای بزرگ ارمنی که در هاولابار قرار دارد . گفته می شود که تعدادی از کتیبه های ارمنی آن  در 1989 توسط ناسیونالیست های گرجی منفجر شده اند.

 

 

 

درام تئاتر ارمنی پتروس آدامیان تفلیس

Petros Adamian Tbilisi State Armenian Drama Theatre

 

این درام تئاتر در سال 1858 توسط  چهرهء برجستهء تئاتر ارمنی "ئورگ چمشیان " George Chmshkian تاسیس شد اولین نمایش آن آدجی سولیمان Adji Souleyman بود از سال 1929 تا سال 1936 قبل از اینکه ساختمان جدید تئاتر ساخته شود نام آن « تئاتر هنری » بوده است . در 1936 ساختمان تئاتر جدیدی ساخته شد که نام آن " تئاتر ارمنی استپان شاهومیان "  Stepan Shahumian Armenian Theatre بود که اولین اجرای آن نمایشی از مگردیچ ( نیکیتا) جانان Mkrtich (Nikita) Djanan به « نام شاخ نانه » Shakh Nane بود . در این تئاتر تعدادی از هنرپیشگان بزرگ تئاتر ارمنی پرورش یافتند و در اینجا هنرپیشگان معروف تئاتر جهان هم کار کرده اند پتروس آدامیان Petros Adamian ، سیرانوش(مِروب کانتارجیان) Siranoush (Merobe Kantarjian) ،  واهرام پاپازیان Vahram Papazian ، هوانس آبلیان Hovhannes Abelian و نیز هنرپیشگان برجسته ای چون اُلگا مایسوریان Olga Maysourian ، ایساک آلیخانیان Isaac Alikhanian ، ماریام مُجُریان Mariam Mojorian  ، آردِم و ماریا بِرویان Artem and Maria Beroians ، بابکن نِرسِسیان Babken Nersesian ، داریوس امیربگیان Darius Amirbekian  ، آشوت کاجوُریان Ashot Kadjvorian ، اِما استپانیان Emma Stepanian  ،

و کارگردانان ارمنی  آرشاک بورجالیان  Arshak Bourdjalian ، لئون کلانتر Leon Kalantar ، استپان کاپاناکیان Stepan Kapanakian ، آلکساندر آباریان Alexander Abarian ، فردیناند بزیکیان Ferdinand Bzhikian ، هایک اومیکیان Hayk Umikian ، میکائل گریگوریان Mickael Grigorian ، ایوان کاراپتیان  Ivan Karapetian

 و کاتولیک های رمی ، رومان ماتیاشویلی  Roman Matiashvili و روبرت یگیان Robert Yegian

موسیقی تئاتر هم اغلب توسط آرام خاچاطوریان  Aram Khachatourian ، آرمن تیگرانیان Armen Tigranian ، آلکساندر اسپندریان Alexander Spendiarian ، گورگن شاهبازیان Gourgen Shakhbazian و دیگران نوشته می شد .

امروزه  درام تئاتر ارمنی پتروس آدامیان تفلیس ،  مرکز اصلی عمومی و روحانی جامعهء ارامنهء گرجستان است و کار گذشتگان را همچنان دامه         می دهد.

 

 

 

پانتئون ارامنهء  تفلیس

Armenian Pantheon of Tbilisi

 

قبرستان خوجاوانک Khojavank ارامنه به منظور ساختن یک کلیسای جامع بزرگ گرجی ، ویران شد . این کار علیرغم خواسته های جامعهء ارمنی تفلیس صورت گرفت و تنها بخش کوچک دور افتاده ای از آن باقی ماند که در آن معروف ترین ارامنهء تاریخ ، مدفون شده اند که در مجاورت کلیسای جدید گرجی است اما دسترسی به آن بسیار مشکل است ،  زیرا پانتئون ارامنهء  تفلیس،  دارای قبرهای تعدادی از ارامنهء مشهور است نظیر هوانس تومانیان و رافی. اکثر سنگ قبرها در سال 2002 برداشته شدند و با نامها و تاریخ هایشان به uniform black squares منتقل شدند .

 

 

میدان آزادی

Freedom Square

 

این میدانی است که قبلاً میدان پاسکوویچ یریوانسکی Paskevich Yerevanski نامیده می شد و بعدا میدان لنین و سر آخر میدان آزادی نام گرفت .  این میدان به طور مختصر میدان یروان نامیده می شد . پاسکوویچ یروانسکی یک سرهنگ روسی بود و این عنوان را به خاطر تسخیر شهر ایروان برای امپراطوری روسیه دریافت کرد  . در مجاورت کنارهء شرقی میدان آزادی فضای باز کوچک با یک فواره موجود است . بین مجسمهء پوشکین و آن فواره ، کامو به خاک سپرده شده است کامو ( سیمون در پتروسیان Simon Ter-Petrossian) که یک شخصیت معروف بود ولی حالا سنگ قبرش آسفالت شده و نامعلوم است .

 

 

نام ارمنی خیابان ها

در محله های قدیمی در مجاورت شهر کنونی تفلیس هنوز هم تعدادی از اسامی خیابنها ارمنی است گر چه برخی از آنها در طی زمان تغییر کرده اند خیابان لسلیدز Leselidze قبلاً خیابان بازار ارامنه خوانده می شد .

 

 

چلیپاسنگ مربوط به قتل عام ارامنه

Armenian Genocide khachkar

 

در سال 2005 قلمرو اسقف نشین کلیسای ارمنی در گرجستان ، یک چلیپاسنگkhachkar(سنگ قبری که به صورت صلیب بوده و یادبودی را بازگو می کند) به یاد قربانیان قتل عام ارامنه برپا داشت . مرکز همکاریهای ارامنه در گرجستان ، از طریق جمع آوری مبالغ ضروری و ترتیب دادن تمهیدات لازمه از احداث این بنا حمایت کرد در فوریه 2006 این بنا از لحاظ فنی آماده نصب بود اما اسقف نشین هنوز پاسخ درخواست خود را دریافت نکرده است هزاران پناهندهء  قربانی قتل عام در نقاط گوناگون گرجستان بعد از 1915 اقامت گزیدند

 

 

 

 

منابع مورد استفاده

ETHNIC GROUPS BY MAJOR ADMINISTRATIVE-TERRITORIAL UNITS Statistics Georgia

^ Armeniapedia.org - Tbilisi

^ a b c d e (in Russian) Старый Тбилиси. Город и горожане в XIX веке [Old Tbilisi. City and city dwellers in the XIX century]. Moscow: М.: Наука. 1990. ISBN 5-02-009979-1

^ a b c d e ETHNO-CAUCASUS, НАСЕЛЕНИЕ КАВКАЗА, РЕСПУБЛИКА ГРУЗИЯ, НАСЕЛЕНИЕ ГРУЗИИ

^ ETHNIC GROUPS BY MAJOR ADMINISTRATIVE-TERRITORIAL UNITS

^ a b c d e Hewsen, Robert H. (2001), Armenia: A Historical Atlas (1st ed.), Chicago, IL: University of Chicago Press, pp. 214, ISBN 0-226-33228-4, http://www.press.uchicago.edu/Misc/Chicago/332284.html 

^ Thierry, Jean-Michel (1989) Armenian Art.  New York: Harry N. Abrams.  p. 317 ISBN 0-8109-0625-2 

^ Thierry, Jean-Michel (1989) Armenian Art.  New York: Harry N. Abrams.  p. 586 ISBN 0-8109-0625-2 

^ Armeniapedia.org - Tbilisi

^ U.S. Department of State, International Religious Freedom Report 2005

^ http://amtheater.gq.nu/

Retrievedfrom "http://en.wikipedia.org/wiki/Armenians_in_Tbilisi"

 

 


نوشته شده در تاريخ سه شنبه دهم مرداد 1391 از سوي گارگین فتائی
تمامي حقوق اين وبلاگ محفوظ است | طراحي : پيچک